Jak napisać rozprawkę?

Rozprawka należy do najpoważniejszych form wypowiedzi. W „Słowniku języka polskiego” pod redakcją M. Szymczaka określa się ją jako niewielką rozprawę. Ta z kolei jest obszerną, pisemną pracą naukową, w której autor rozpatruje jakiś ważny problem.
W rozprawce staramy się najczęściej coś udowodnić, o czymś kogoś przekonać, odpowiedzieć na postawione pytanie, rozwiać jakąś wątpliwość. Formę rozprawki możemy wybrać zawsze, ilekroć mamy do czynienia z tematami typu:

Jak rozumiesz słowa „ . . . „
Uzasadnij, że . . .
Udowodnij, iż . . .
Czy słuszne jest powiedzenie „ . . . „
Czy można zgodzić się z opinią, że . . .
Opowiadam się za . . .

Rozprawka zmusza jej autora do zajęcia jasno wyrażonego stanowiska wobec tematu. Wymaga również, by to stanowisko w sposób należyty uzasadnić, posługując się argumentami.

Z reguły wyróżniamy dwa rodzaje rozprawki:
DEDUKCYJNĄ - czyli taką, w której na wstępie formułujemy tezę, co do słuszności której jesteśmy przekonani. W rozwinięciu przedstawiamy nasze argumenty, a w zakończeniu przytaczamy udowodnioną już tezę.
INDUKCYJNĄ - czyli taką, w której na wstępie stawiamy hipotezę (twierdzenie nie w pełni uzasadnione, wymagające sprawdzenia). W rozwinięciu staramy się podawać takie argumenty, które będą w stanie naszą hipotezę zamienić w tezę. Tezę tę można zamieścić w zakończeniu jako wniosek z naszych rozważań, odpowiedź na pytanie itp

Wyboru sposobu argumentowania dokonuje autor rozprawki. Najlepiej jest wypisać wszystkie argumenty w brudnopisie, a następnie uszeregować je według pewnego kryterium, np.: ważności, siły oddziaływania na słuchacza (czytelnika), stopnia wiarygodności itp.

Najtrudniejszy problem pojawia się wówczas, kiedy w rozprawce chcemy przedstawić argumenty za i przeciw. Możemy to uczynić wyszczególniając, np. najpierw wszystkie argumenty przemawiające za, a następnie przeciwko tezie albo zastosować schemat następujących bezpośrednio po sobie argumentów i kontrargumentów.

Istnieje wiele schematów zdań charakterystycznych dla różnych części rozprawki. Podaję kilka z nich:

Zaczynając wypowiedź:
- Nawiązując do tematu . . .
- Moja odpowiedź na pytanie zawarte w temacie jest następująca: . . .
- Temat zakłada, że . . .
- Temat sugeruje wiele możliwości, jednak . . .
- Odpowiedź nie wydaje się być prosta, dlatego stawiam hipotezę . . .

Łącząc poszczególne części w całość:
- Kolejną sprawą, którą chcę poruszyć . . .
- Nie wolno też pominąć . . .
- Trzeba także pamiętać o . . .
- Warto również zauważyć, że . . .
- Należy zaznaczyć, iż . . .
- Pragnę też zwrócić uwagę na . . .
- Nie przemawia do mnie argument, że . . .
- A oto inne spojrzenie na . . .
- Należy też rozważyć racje przeciwne . . .
- Przeciwnicy wysuwają swoje kontrargumenty . . .

Sygnalizując własne zdanie:
- Myślę, że . . .
- Uważam, iż . . .
- Według mnie . . .
- Śmiem twierdzić . . .
- Moim zdaniem . . .
- Niestety, nie podzielam opinii, że . . .
- Wbrew temu co mówią inni, potępiam takie stanowisko, gdyż . . .

Kończąc wypracowanie:
- Czy można nie wierzyć w słuszność twierdzenia: „ . . . ”? Uważam, że przedstawione argumenty nie dają ku temu podstaw.
- Myślę, że przytoczone argumenty pozwolą w pełni zgodzić się z twierdzeniem zawartym w temacie.
- Na zakończenie wrócę jeszcze raz do tezy: „ . . . . . . . . . . . . . . . . . .”.
- Podzielam ten pogląd i sądzę, że wart jest szerokiej popularyzacji.
- Na zakończenie, wracając do pytania postawionego w temacie, udzielam jednoznacznej odpowiedzi: „tak”.

Ważną rzeczą w rozprawce jest stosowanie odpowiednio dobranych cytatów. Można je wprowadzać między innymi w następujący sposób:
- Na potwierdzenie wysuniętej tezy przytoczę słowa znanego filozofa „ . . . ”
- Niech moje argumenty wesprze autorytetem . . . , który powiedział „ . . . ”

Zadanie16

Piłka nożna uszyta jest z białych i czarnych łatek skóry. Czarne łatki są pięciokątami foremnymi, białe - sześciokątami foremnymi. Każdy pięciokąt jest połączony brzegami z pięcioma sześciokątami, a każdy szściokąt z trzema pięciokątami i trzema sześciokątami. Ile piłka ma białych sześciokątów jeśli czarnych pięciokątów ma 12?

rozwiązanie
Do każdego pięciokąta przylega pięć sześciokątów z czago trzy sześciokąty nakładają się na siebie.
12 · 5 = 60
60 : 3 = 20.
Piłka składa się z 12 pięciokątów i 20 sześciokątów.

Zofia Nałkowska (ur. 10 listopada 1884 w Warszawie, zm. 17 grudnia 1954 tamże) – polska pisarka, publicystka i dramatopisarka, posłanka do Krajowej Rady Narodowej oraz na Sejm Ustawodawczy.

Ukończyła pensję w Warszawie. Studiowała historię, geografię, ekonomię i językoznawstwo na tajnym "Uniwersytecie Latającym". Działaczka organizacji kobiecych. Od 1933 członek Polskiej Akademii Literatury, działaczka PEN Clubu i ZZLP, Towarzystwa Opieki nad Więźniami "Patronat", współzałożycielka i członek grupy literackiej "Przedmieście" (1933-1937). W 1936 dostała Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury. 1939-1944 współdziałała z podziemiem kulturalnym. W latach 1945-1947 posłanka do Krajowej Rady Narodowej, w latach 1947-1952 posłanka do Sejmu Ustawodawczego (bezpartyjna), działaczka Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce Oddział Łódzki, redaktorka tygodnika "Kuźnica".

Zadebiutowała w 1898 na łamach "Przeglądu Tygodniowego" jako poetka. W 1906 ogłosiła powieść Kobiety.

Nagrody i odznaczenia
1929 – Nagroda miasta Łodzi
1936 – nagroda państwowa za "Granicę"
1953 – nagroda państwowa I stopnia za całokształt twórczości

Zadanie15

Szesnastu rybaków podzieliło się na trzy grupy A, B, C. Każdy rybak z grupy A złowił 13 ryb, z grupy B pięć ryb, a z grupy C cztery ryby. Łącznie złowili 113 ryb. Ile rybaków było w grupie B?

rozwiązanie
x - liczba rybaków z grupy A
y - liczba rybaków z grupy B
z - liczba rybaków z grupy C

x + y + z = 16
13x + 5y + 4z = 113

Od drugiego równania odejmujemy pierwsze równanie pomnożone przez 4 i otrzymujemy równanie 9x + y = 49
Z tego równania wynika, że 9x ≤ 49, więc x ≤ 5
Z drugiej strony x + y < 16, zatem
49 = x + y + 8x < 16 + 8x
Stąd 49 < 16 + 8x,
8x > 33,
x > 4

Z nierówności wynika, że x = 5.
Zatem y = 4, a z = 7.
W grupie B było 4 rybaków.

Zadanie14

Znajdź trzy takie liczby, których suma, a także suma każdej pary tych liczb jest kwadratem innej liczby.

Rozwiązanie zadania
Liczby te to: 80, 320, 41.
80 + 320 + 41 = 441 = 212
Suma każdej pary tych liczb jest również kwadratem:
320 + 80 = 400 = 202
320 + 41 = 361 = 192
80 + 41 = 121 = 112


Jak Diofantos znalazł te liczby?
Założył, że a + b + c = x2 + 2x + 1 = (x + 1)2
a + b = x2
b + c = x2 - 2x + 1 = (x - 1)2

Z tych równań wyznaczył a = 4x oraz c = 2x + 1, skad a + c = 6x + 1. Biorąc pod uwagę, że a + c jest kwadratem innej liczby, x może mieć wartość równą tylko 20.

Zadanie13

Na łące rośnie trawa. 60 krów mogłoby paść się na tej łące przez 14 dni, a 50 krów przez 28 dni. Ile krów mogłoby paść się na tej łące stale, dzięki ciągle odrastającej trawie?

Rozwiązanie zadania

Niech początkowy zapas trawy wynosi t. W ciągu jednego dnia odrasta x trawy, zaś jedna krowa zjada w ciągu jednego dnia y trawy. Mamy więc
t + 14x = 60 · 14y oraz t +28x = 50 · 28y.
Odejmując pierwsze równanie od drugiego otrzymujemy:
14x = (50 · 28 - 60 · 14)y = 10 · 14 · y(10 - 6) = 40 · 14y, a stąd x = 40y.
Mamy więc: t = 60 · 14y - 14 · 40y = 14 · 20y = 7 · 40y = 7x.
Z powyższych obliczeń wynika, że 40 krów mogłoby paść się na tej łące.

Zadanie12

Jacek przechowuje swoje oszczędności w monetach dwu i pięciozłotowych. Wartość monet dwuzłotowych stanowi 35% jego oszczędności. Ile dwuzłotówek ma Jacek, jeśli pięciozłotówek ma 26.

rozwiązanie
x - liczba monet dwuzłotowych
y - liczba monet pięciozłotowych
y = 26
2x - wartość monet dwuzłotowych
5y - wartość monet pięciozłotowych
5y = 130
2x + 5y = 2x + 130 - wartość oszczędności
2x = 35% z (2x + 130)
2x = 0,35 (2x + 130)
2x = 0,7x + 45,5
2x - 0,7x = 45,5
1,3x = 45,5
x = 35
Jacek posiada 35 monet dwuzłotowych.